Ορισμένα links είναι affiliate, πράγμα που σημαίνει ότι ίσως λάβω μικρή προμήθεια, χωρίς έξτρα χρέωση για εσένα. Ευχαριστώ για τη στήριξή σου!

Όταν το «Τι θα κάναμε χωρίς εσένα;» γίνεται ένας ρόλος που δεν σου επιτρέπει να αφήσεις τίποτα κάτω

Στο οικογενειακό chat κάποιος γράφει: «Ποιος θα κλείσει το τραπέζι;»

Περνούν λίγα λεπτά. Κανείς δεν απαντά.

Σκέφτεσαι ότι δεν γίνεται να μείνει για την τελευταία στιγμή, οπότε τηλεφωνείς εσύ. Μετά θυμάσαι ποιος χρειάζεται μεταφορά και ποιους πρέπει να ενημερώσεις. Εσύ πάλι.

Στη δουλειά, είσαι εκείνη/ος που θυμάται τις προθεσμίες πριν τις θυμηθούν οι υπόλοιποι. 

Στο σπίτι, ξέρεις τι τελείωσε, ποιος έχει ραντεβού και ποιο δώρο πρέπει να αγοραστεί. Αν κάτι κινδυνεύει να ξεχαστεί, συνήθως το προλαβαίνεις.

Οι άλλοι μπορεί να σου λένε: «Τι θα κάναμε χωρίς εσένα;»

Ακούγεται σαν κομπλιμέντο. 

Μερικές φορές, όμως, λειτουργεί σαν περιγραφή θέσης εργασίας.

Η Υπευθυνότητα είναι Δύναμη - μέχρι να γίνει Ταυτότητα

Το να είσαι υπεύθυνη δεν είναι πρόβλημα. Σημαίνει ότι μπορείς να δεσμευτείς, να φροντίσεις, να οργανώσεις και να ανταποκριθείς.

Οι άνθρωποι σε εμπιστεύονται, συχνά για πολύ καλό λόγο.

Το κόστος εμφανίζεται όταν δεν κάνεις απλώς το μέρος που σου αναλογεί, αλλά νιώθεις υπεύθυνη για το αν θα λειτουργήσουν όλα και όλοι γύρω σου. Όταν δεν μπορείς να χαλαρώσεις όσο υπάρχει κάτι που θα μπορούσες να αναλάβεις. Όταν η αξία σου συνδέεται τόσο πολύ με το πόσο χρήσιμη είσαι, ώστε το να αφήσεις κάτι σε άλλον μοιάζει σχεδόν σαν αδιαφορία.

Τότε η υπευθυνότητα παύει να είναι μία ποιότητά σου και γίνεται... ο ρόλος σου.

Τι σου κοστίζει όταν η Υπευθυνότητα γίνεται Ταυτότητα;

Το κόστος δεν είναι μόνο ότι κουράζεσαι.

Μπορεί να είναι πολύ πιο βαθύ:

• Χάνεις σταδιακά την επαφή με το τι θέλεις. Έχεις μάθει να αντιλαμβάνεσαι τόσο γρήγορα τι χρειάζονται οι άλλοι, ώστε πριν ρωτήσεις «τι θέλω;», έχει ήδη εμφανιστεί το «τι πρέπει να γίνει;».
• Η ηρεμία σου μπορεί να εξαρτάται από τον έλεγχο. Δεν νιώθεις ασφαλής απλώς επειδή όλα είναι καλά. Νιώθεις ασφαλής όταν εσύ έχεις φροντίσει να είναι όλα καλά. Έτσι, το να αφήσεις κάτι σε άλλον μπορεί να σε αγχώνει περισσότερο από το να το κάνεις μόνη σου.
• Η αξία σου μπορεί να συνδεθεί με τη χρησιμότητά σου. «Είμαι καλή όταν είμαι αξιόπιστη, δυνατή, διαθέσιμη, όταν με χρειάζονται». Τότε το να μην προσφέρεις δεν μοιάζει πάντα με ξεκούραση. Μπορεί ασυνείδητα να μοιάζει με απώλεια αξίας. 

Μερικές φορές αυτό παίρνει τη μορφή του «ρόλου του σωτήρα». Νιώθεις ότι πρέπει να βοηθήσεις, να διορθώσεις, να προστατεύσεις ή να ανακουφίσεις τον άλλον - ακόμη κι όταν δεν σου έχει ζητηθεί. Όχι απαραίτητα επειδή πιστεύεις ότι είσαι καλύτερη ή ότι ο άλλος δεν μπορεί. Μπορεί απλώς να έχεις μάθει να νιώθεις σημαντική, ασφαλής ή συνδεδεμένη όταν είσαι εκείνη που χρειάζεται ο άλλος.

• Δυσκολεύεσαι να δεχτείς φροντίδα. Όταν έχεις συνηθίσει να είσαι εκείνη που «κρατάει» τους άλλους, το να χρειάζεσαι εσύ κάποιον μπορεί να σε κάνει να νιώθεις εκτεθειμένη και ευάλωτη.

Το να επιτρέψεις στους άλλους να σε φροντίσουν σημαίνει ότι για λίγο δεν είσαι εσύ εκείνη που πρέπει να κάνει τα πάντα. Και αυτό μπορεί να είναι πιο δύσκολο απ’ όσο φαίνεται.

Στο άρθρο «Η Δύναμη του να Ζητάς Βοήθεια - Σπάζοντας τα Ταμπού» μιλήσαμε ακριβώς για το τι σημαίνει να επιτρέπεις στον εαυτό σου να δέχεται βοήθεια, χωρίς να νιώθεις αδύναμη ή υποχρεωμένη.

• Μπερδεύεις την αγάπη με τη συνεχή φροντίδα. Μπορεί να έχεις μάθει να αγαπάς φροντίζοντας, προβλέποντας, διευκολύνοντας. Έτσι, το να αγαπάς χωρίς να «κάνεις» κάτι μπορεί να σου φαίνεται σχεδόν ανεπαρκές.
• Δεν αφήνεις εύκολα τους άλλους να σε γνωρίσουν πέρα από όσα προσφέρεις. Όταν είσαι συνεχώς η δυνατή, η οργανωμένη και η διαθέσιμη, οι άλλοι μπορεί να γνωρίζουν πολύ καλά τι κάνεις για εκείνους, αλλά πολύ λιγότερο τι χρειάζεσαι εσύ.
• Μπορεί να εμφανίζεται μια σιωπηλή πικρία. Όχι μόνο επειδή κάνεις πολλά, αλλά επειδή οι άλλοι μπορεί να μην αντιλαμβάνονται πόση ενέργεια δίνεις.

Και κάπου εδώ δημιουργείται ένας δύσκολος κύκλος: θέλεις να σε προσέξουν, αλλά έχεις γίνει τόσο καλή στο να μη χρειάζεσαι τίποτα, ώστε δεν τους αφήνεις εύκολα να δουν την ανάγκη σου.

Και ίσως εδώ βρίσκεται ένα ακόμη παράδοξο: θέλεις να σε βλέπουν και να σε φροντίζουν, αλλά έχεις μάθει να δείχνεις κυρίως τη δυνατή πλευρά σου.

Η ευαλωτότητα, όμως, χρειάζεται να αφήσεις τον άλλον να δει και αυτό που δεν έχεις τακτοποιήσει, δεν έχεις λύσει και δεν μπορείς να κρατήσεις μόνη σου. Στο άρθρο «Η Δύναμη της Ευαλωτότητας» είχαμε μιλήσει γι’ αυτή την πλευρά της σύνδεσης.

• Το «Τα καταφέρνω» μπορεί να γίνει φυλακή. Όσο περισσότερο έχεις αποδείξει ότι μπορείς να τα καταφέρεις μόνη σου, τόσο πιο δύσκολο μπορεί να γίνεται να πεις «δεν μπορώ», «δεν ξέρω» ή «χρειάζομαι βοήθεια».

Και ίσως το πιο βαθύ κόστος είναι αυτό:

Μπορεί να μην ξέρεις ποια είσαι όταν δεν είσαι χρήσιμη.

Γιατί τότε δεν αφήνεις απλώς κάτω κάποιες ευθύνες.

Αφήνεις, έστω για λίγο, έναν ρόλο που μπορεί να σου έχει προσφέρει ασφάλεια, αποδοχή και αίσθηση αξίας. Και ίσως γι’ αυτό το να κάνεις ένα βήμα πίσω να μοιάζει τόσο δύσκολο: δεν μαθαίνεις απλώς να κάνεις λιγότερα.

Μαθαίνεις ότι εξακολουθείς να αξίζεις, ακόμη κι όταν δεν είσαι εκείνη που τα κρατάει όλα.

Πώς μαθαίνεις να είσαι εκείνη/ος που «τα καταφέρνει»

Ίσως ήσουν το ώριμο παιδί. Εκείνο που καταλάβαινε το κλίμα του σπιτιού και προσαρμοζόταν. Ίσως έμαθες νωρίς ότι η ηρεμία ερχόταν όταν εσύ ήσουν συνεργάσιμη ή χρήσιμη.

Ίσως, πάλι, μεγάλωσες μέσα σε έλλειψη σταθερότητας και δομής και η οργάνωση έγινε τρόπος να νιώθεις ασφαλής. Αν είσαι πάντοτε ένα βήμα μπροστά, ίσως δεν θα υπάρξει αναστάτωση.

Και κάπως έτσι δημιουργείται μια σιωπηλή συμφωνία μέσα σου:

Αν τα αναλάβω εγώ, δεν θα απογοητευτεί κανείς. Δεν θα υπάρξει σύγκρουση. Δεν θα χαθεί ο έλεγχος. Και θα συνεχίσουν να με χρειάζονται.

Δεν το επιλέγεις συνειδητά. 

Είναι ένας τρόπος που κάποτε σε βοήθησε να ανήκεις ή να νιώθεις ασφαλής. Σήμερα, όμως, μπορεί να σε κρατά σε διαρκή ετοιμότητα.

Δεν κουράζεσαι μόνο από όσα κάνεις

Υπάρχει η εργασία που φαίνεται: τα ψώνια, τα email, οι μετακινήσεις, τα ραντεβού.

Και υπάρχει η εργασία που συμβαίνει μέσα στο κεφάλι σου: να θυμάσαι, να υπολογίζεις, να ελέγχεις, να προβλέπεις ποιος θα χρειαστεί τι. Να σκέφτεσαι αν ο άλλος ενοχλήθηκε. Να ετοιμάζεις εναλλακτική λύση πριν υπάρξει πρόβλημα.

Στο άρθρο «Κουράζομαι, ενώ δεν κάνω κάτι φοβερό!» είχαμε μιλήσει για αυτή την αόρατη κούραση. Δεν μετριέται εύκολα σε ώρες, αλλά κρατά την προσοχή σου συνεχώς μισή κάπου αλλού.

Γι’ αυτό μπορεί να θυμώνεις όταν κάποιος λέει «πες μου τι να κάνω». Γιατί ακόμη κι αν εκτελέσει τη δουλειά, η παρατήρηση, η απόφαση και η ανάθεση παραμένουν σε σένα. Δεν μοιράζεται η ευθύνη· μοιράζεται μόνο ένα μέρος της εκτέλεσης.

Το παράδοξο: θέλεις βοήθεια, αλλά δυσκολεύεσαι να αφήσεις τον έλεγχο.

Μπορεί να σκέφτεσαι ότι κανείς δεν αναλαμβάνει πράγματα, αλλά μήπως προλαβαίνεις να προσφερθείς πριν δοθεί πραγματικός χώρος στους άλλους;

Μπορεί να αναθέτεις κάτι και μετά να υπενθυμίζεις, να ελέγχεις ή να διορθώνεις τον τρόπο που έγινε. Όχι επειδή θέλεις να υποτιμήσεις τον άλλον, αλλά επειδή η πιθανότητα ενός λάθους σε αγχώνει περισσότερο από το να το κάνεις μόνη σου.

Έτσι δημιουργείται ένας κύκλος: οι άλλοι συνηθίζουν ότι εσύ θα καλύψεις το κενό, εσύ βλέπεις ότι δεν κινούνται και πείθεσαι πως πρέπει να συνεχίσεις να τα διαχειρίζεσαι όλα.

Αυτό δεν σημαίνει ότι φταις για την ανευθυνότητα κάποιου άλλου. 

Αξίζει, όμως, να παρατηρήσεις πού εμποδίζεις το κενό να γίνει ορατό ώστε να το αναλάβει εκείνος στον οποίο ανήκει.

Ευθύνη δεν σημαίνει να προλαβαίνεις τις συνέπειες για όλους

Η υγιής ευθύνη λέει: κάνω το μέρος που μου αναλογεί, επικοινωνώ ξεκάθαρα και ζητάω αυτό που χρειάζομαι.

Η υπερευθύνη λέει: κάνω και το δικό σου μέρος, για να μη θυμώσεις, να μην απογοητευτείς ή να μη συμβεί κάτι που θα με κάνει να νιώσω άβολα.

Η πρώτη αφήνει χώρο για συνεργασία. Η δεύτερη σε κάνει απαραίτητη, αλλά συχνά πολύ μόνη.

Όταν όλοι βασίζονται πάνω σου, μπορεί να λαμβάνεις αναγνώριση χωρίς φροντίδα. Να σε θαυμάζουν για την αντοχή σου, αλλά να μη βλέπει κανείς πόσο έχεις κουραστεί. Να θυμώνεις που δεν σε στηρίζουν, ενώ συνεχίζεις να δείχνεις ότι δεν χρειάζεσαι τίποτα.

Το άρθρο «Υπευθυνότητα ή Παγίδα; Πώς να Ξεχωρίσεις το Ένα από το Άλλο» φωτίζει ακριβώς αυτή τη διαφορά: άλλο να αναλαμβάνεις τη ζωή σου και άλλο να σηκώνεις ό,τι ανήκει στους γύρω σου.

Τέσσερις ερωτήσεις πριν πεις το επόμενο «Άσ’ το, θα το κάνω εγώ»

Την επόμενη φορά που θα νιώσεις την παρόρμηση να προλάβεις, να διορθώσεις ή να σώσεις μια κατάσταση, σταμάτησε για λίγο και ρώτησε:

• Μου ζητήθηκε πραγματικά ή το ανέλαβα αυτόματα;

• Είναι δική μου ευθύνη ή προσπαθώ να προλάβω τη δυσφορία κάποιου άλλου;

• Τι είναι πιθανό να συμβεί αν δεν παρέμβω;

• Βοηθάω ή στερώ από τον άλλον την ευκαιρία ν' αναλάβει την ευθύνη του;

Ξεκίνησε από μία ευθύνη χαμηλού ρίσκου που ανήκει σε άλλον. Ζήτησέ του ανοιχτά να την αναλάβει και μην παρακολουθείς κάθε βήμα. Αν γίνει διαφορετικά, άφησέ το. Αν ξεχαστεί, μην τρέξεις αμέσως να σβήσεις τη μικρή φυσική συνέπεια.

Αυτό πιθανόν να σε δυσκολέψει. Όχι επειδή κάνεις κάτι λάθος, αλλά επειδή δοκιμάζεις έναν νέο ρόλο: να είσαι παρούσα χωρίς να είσαι υπεύθυνη για τα πάντα.

Στο «Πώς Φροντίζεις τον Εαυτό σου χωρίς να Νιώθεις ότι τα Παρατάς Όλα» είδαμε ότι η φροντίδα δεν απαιτεί να εγκαταλείψεις τη ζωή σου. Μερικές φορές ξεκινά επιστρέφοντας στους άλλους όσα δεν ήταν ποτέ δικά σου.

Δεν χρειάζεται να καταρρεύσεις για να δικαιούσαι βοήθεια. Ούτε να αποδείξεις πόσα αντέχεις για να έχεις αξία.

Μπορείς να είσαι αξιόπιστη χωρίς να είσαι διαθέσιμη για όλα. Μπορείς να αγαπάς χωρίς να προβλέπεις κάθε ανάγκη. Και μπορείς να είσαι υπεύθυνη χωρίς να είσαι υπεύθυνη για τους πάντες.

Αν θέλεις πρακτική στήριξη για να αναγνωρίσεις τις ανάγκες σου, να βάλεις πιο ξεκάθαρα όρια και να αφήσεις κάτω όσα δεν σου ανήκουν, μπορείς να κλείσεις μια δωρεάν 20λεπτη γνωριμία να δούμε αν μπορώ να βοηθήσω.

Με αγάπη,

Μαρία

Disclaimer: Οι πληροφορίες που παρέχονται παραπάνω προορίζονται αποκλειστικά για ενημερωτικούς και ψυχαγωγικούς σκοπούς και δεν υποκαθιστούν συμβουλές, διάγνωση ή θεραπεία σχετικά με ιατρικές ή ψυχικές παθήσεις. Οι απόψεις που εκφράζονται σε αυτό το περιεχόμενο δεν πρέπει να λαμβάνονται ως ιατρική ή ψυχιατρική συμβουλή. Πάντα να συμβουλεύεσαι τον γιατρό ή τον κατάλληλο επαγγελματία πριν λάβεις αποφάσεις που σχετίζονται με τη σωματική ή ψυχική σου υγεία.