Πήγες στο Πατρικό και Ξανάγινες 15;
Μπορεί να ζεις μόνη ή μόνος σου εδώ και χρόνια.
Να εργάζεσαι, να πληρώνεις τους λογαριασμούς, να παίρνεις δύσκολες αποφάσεις και να οργανώνεις τη ζωή σου χωρίς να δίνεις λογαριασμό σε κανέναν.
Και μετά πηγαίνεις για λίγες μέρες στο πατρικό, στο χωριό ή στο εξοχικό όπου μαζεύεται όλη η οικογένεια.
Μέσα σε λίγες ώρες, ακούς τον εαυτό σου να λέει:
«Ναι, μαμά, θα πάρω ζακέτα.»
«Δεν ξέρω τι ώρα θα γυρίσω… γιατί πρέπει να σου πω ακριβώς;»
«Καλά, άστο. Δεν θα πω τίποτα.»
Κάποιος σχολιάζει τι φοράς, τι τρως, πόσο δουλεύεις, αν έχεις σχέση, γιατί δεν έχεις σχέση ή τι σκοπεύεις να κάνεις με τη ζωή σου.
Κι εσύ αντιδράς πολύ πιο έντονα απ’ όσο θα αντιδρούσες αν το ίδιο σχόλιο ερχόταν από οποιονδήποτε άλλον.
Και κάπου ανάμεσα στο οικογενειακό τραπέζι και στην τρίτη ανεπιθύμητη συμβουλή, αναρωτιέσαι:
«Μα καλά, πόσο χρονών είμαι;»
Η απάντηση είναι όσα χρόνια είσαι σήμερα. Απλώς επέστρεψες σε ένα περιβάλλον που γνωρίζει πολύ καλά μια παλιότερη εκδοχή σου.
Και μερικές φορές, χωρίς να το καταλάβεις, μπαίνεις ξανά στον ρόλο της.
Το Πατρικό δεν είναι απλώς ένα Σπίτι
Το πατρικό δεν περιέχει μόνο δωμάτια, έπιπλα και αναμνήσεις.
Περιέχει έναν ολόκληρο τρόπο σχέσης.
Εκεί έμαθες ποιος μιλάει πρώτος, ποιος αποφεύγει τις εντάσεις, ποιος φροντίζει τους άλλους, ποιος υποχωρεί και ποιος αναλαμβάνει να κρατάει την οικογένεια ενωμένη.
Το σώμα και το μυαλό αναγνωρίζουν πολύ γρήγορα αυτό το γνώριμο περιβάλλον: τον τόνο μιας φωνής, ένα συγκεκριμένο βλέμμα, την ερώτηση που έχεις ακούσει δεκάδες φορές. Πριν προλάβεις να σκεφτείς «τώρα είμαι ενήλικη/ος», μπορεί να έχεις ήδη αντιδράσει με τον τρόπο που αντιδρούσες τότε.
Μην ανησυχείς, δεν πήγε στράφι τόση δουλειά με τον εαυτό σου...
Οι παλιές συνήθειες ενεργοποιούνται πιο εύκολα εκεί όπου δημιουργήθηκαν.
Η διαφορά είναι ότι σήμερα μπορείς να τις παρατηρήσεις.
Και η παρατήρηση σου δίνει μια δυνατότητα που δεν είχες στα δεκαπέντε:
Να επιλέξεις πώς θέλεις να ανταποκριθείς.
Ποιος παλιός Ρόλος σε περιμένει στην πόρτα;
Δεν επιστρέφουμε όλοι στον ίδιο ρόλο.
Μερικές φορές μάλιστα αλλάζουμε ρόλους μέσα στην ίδια μέρα. Δες παρακάτω μήπως αναγνωρίζεις κάποιον.
Το «καλό παιδί»
Συμφωνείς για να μη χαλάσεις την ατμόσφαιρα. Τρως ενώ δεν πεινάς, πηγαίνεις κάπου που δεν θέλεις, απαντάς σε προσωπικές ερωτήσεις και λες «δεν πειράζει», ενώ σε πειράζει.
Δεν το κάνεις επειδή δεν έχεις άποψη. Το κάνεις επειδή ένα μέρος σου θυμάται ότι
η συμφωνία διατηρούσε την ηρεμία.
Ο οικογενειακός ειρηνοποιός
Παρακολουθείς τις διαθέσεις όλων, αλλάζεις θέμα όταν ανεβαίνει η ένταση, δικαιολογείς τον έναν στον άλλον και προσπαθείς να περάσουν όλοι καλά.
Στο τέλος των διακοπών, χρειάζεσαι διακοπές από τις διακοπές σου.
Ο υπεύθυνος για όλα
Οργανώνεις τα ψώνια, τα φάρμακα, τις μετακινήσεις, το φαγητό και το πρόγραμμα. Κανείς δεν σου το ανέθεσε επίσημα, αλλά όλοι θεωρούν δεδομένο ότι θα το αναλάβεις.
Κι αν αφήσεις κάτι, έρχεται γρήγορα η ενοχή: «Αν δεν το κάνω εγώ, ποιος θα το κάνει;»
Ο έφηβος που αντιδρά
Μια απλή ερώτηση ακούγεται σαν έλεγχος. Ένα σχόλιο μοιάζει με επίθεση. Υψώνεις τη φωνή, κλείνεσαι ή απαντάς απότομα και μετά απορείς με την ένταση της αντίδρασής σου.
Δεν είσαι ξαφνικά ανώριμη/ος. Πιθανότατα άγγιξε κάτι παλιό:
την αίσθηση ότι δεν σε εμπιστεύονται, δεν σε βλέπουν όπως είσαι σήμερα ή δεν σέβονται τις επιλογές σου.
Αν θέλεις να μάθεις περισσότερα για τους ρόλους, διάβασε το άρθρο
«Ο Ρόλος που Έμαθες να Παίζεις στις Σχέσεις σου».
Γιατί ένα Απλό Σχόλιο σε Γυρίζει Χρόνια Πίσω;
«Ακόμα δεν παντρεύτηκες;»
«Πάλι πήρες κιλά;»
«Αυτή η δουλειά δεν σου προσφέρει ασφάλεια.»
«Εγώ στην ηλικία σου είχα ήδη…»
Αν τα λόγια αυτά σε θυμώνουν ή σε πληγώνουν, δεν είναι επειδή είσαι υπερβολική/ός.
Συχνά δεν ακούς μόνο τη συγκεκριμένη φράση. Ακούς μαζί της όλες τις προηγούμενες φορές που ένιωσες ότι έπρεπε να αποδείξεις πως ξέρεις τι κάνεις, ότι οι επιλογές σου είναι αρκετά καλές ή ότι έχεις δικαίωμα να ζήσεις διαφορετικά.
Γι’ αυτό ένα φαινομενικά μικρό σχόλιο μπορεί να έχει δυσανάλογα μεγάλο συναισθηματικό βάρος.
Είναι χρήσιμο, όμως, να ξεχωρίζεις δύο πράγματα:
1. Τι είπε πραγματικά ο άλλος τώρα;
2. Τι ξύπνησε αυτό μέσα σου από τότε;
Το πρώτο σε βοηθά να αποφασίσεις αν χρειάζεται απάντηση ή όριο. Το δεύτερο σε βοηθά να φροντίσεις το κομμάτι σου που ενεργοποιήθηκε, χωρίς να αφήσεις εκείνο να αναλάβει ολόκληρη τη συζήτηση.
Φροντίδα ή Παρέμβαση;
Στις οικογένειες, η παρεμβατικότητα συχνά φοράει τα ρούχα της φροντίδας.
«Σου τα λέω επειδή σ’ αγαπάω.»
«Εγώ θέλω το καλό σου.»
«Ποιος θα σου τα πει αν δεν σου τα πω εγώ;»
Και μπορεί πράγματι από πίσω να υπάρχει αγάπη, άγχος ή φόβος.
Η πρόθεση έχει σημασία. Δεν ακυρώνει όμως τον αντίκτυπο.
Φροντίδα είναι να σε ρωτούν αν θέλεις μια γνώμη και να σέβονται την απάντησή σου.
Παρέμβαση είναι να επιμένουν ότι γνωρίζουν καλύτερα τι χρειάζεσαι, ακόμη κι όταν έχεις εκφράσει ξεκάθαρα τη θέση σου.
Μπορείς να αναγνωρίσεις την καλή πρόθεση χωρίς να παραδώσεις την αυτονομία σου.
«Ξέρω ότι ανησυχείς και ότι θέλεις να βοηθήσεις. Θέλω όμως να το αποφασίσω εγώ.»
Αυτή η φράση δεν απορρίπτει την αγάπη.
Βάζει στη σωστή θέση την ευθύνη της ζωής σου.
Περισσότερα πάνω σε αυτή τη διάκριση θα βρεις στο άρθρο
«Παρεμβατικότητα: Όταν οι Άλλοι Νομίζουν ότι Ξέρουν Καλύτερα από Σένα».
Δεν Χρειάζεται να τους Πείσεις ότι Μεγάλωσες
Μια από τις πιο συνηθισμένες παγίδες είναι η υπερβολική εξήγηση.
Προσπαθείς να παρουσιάσεις όλα τα επιχειρήματα, να αποδείξεις ότι η απόφασή σου είναι λογική και να κάνεις τον άλλον να συμφωνήσει. Μόνο που όσο περισσότερο εξηγείς, τόσο περισσότερο η συζήτηση μοιάζει σαν να βρίσκεται η επιλογή σου υπό έγκριση.
Ένα όριο δεν είναι δικαστήριο. Δεν κερδίζει όποιος έχει τα περισσότερα επιχειρήματα.
Μερικές αποφάσεις μπορούν να ανακοινωθούν χωρίς να γίνουν αντικείμενο διαπραγμάτευσης:
- «Το έχω σκεφτεί και αυτή είναι η απόφασή μου.»
- «Καταλαβαίνω ότι διαφωνείς. Θα προχωρήσω έτσι.»
- «Δεν θέλω να συζητήσουμε άλλο για την προσωπική μου ζωή.»
- «Θα βγω και θα επιστρέψω λίγο αργότερα. Αν αλλάξει κάτι, θα σας πάρω.»
- «Θέλω λίγο χρόνο μόνη/ος μου.»
- «Δεν έχω κάτι άλλο να προσθέσω σε αυτό.»
Η σταθερότητα δεν απαιτεί ένταση.
Συχνά φαίνεται σε μια ήρεμη πρόταση που δεν αλλάζει κάθε φορά που ο άλλος επιμένει.
Πώς Μένεις στη Σημερινή σου Ηλικία
Δεν μπορείς να ελέγξεις τι θα πει η οικογένειά σου. Μπορείς, όμως, να αναγνωρίσεις πότε αφήνεις τη σημερινή σου θέση και επιστρέφεις αυτόματα στην παλιά.
1. Πρόσεξε το σώμα σου πριν απαντήσεις
Σφίγγεται το σαγόνι σου; Ανεβαίνει η φωνή σου; Νιώθεις κόμπο στο στομάχι ή μια παρόρμηση να φύγεις από το δωμάτιο;
Αυτά είναι σημάδια ότι η αντίδραση έχει ήδη ξεκινήσει. Μια μικρή παύση, λίγο νερό ή λίγα λεπτά έξω από τον χώρο μπορούν να σου δώσουν χρόνο να επιλέξεις πως θα αντιδράσεις.
2. Ρώτησε: «Πόσο χρονών νιώθω αυτή τη στιγμή;»
Η ερώτηση μπορεί να ακούγεται απλή, αλλά δημιουργεί απόσταση ανάμεσα στο τότε και στο τώρα.
Συνέχισε με μία δεύτερη:
«Πώς θα ανταποκρινόμουν αν θυμόμουν ότι σήμερα έχω επιλογές;»
3. Αναγνώρισε τον ρόλο σου χωρίς να τον κατηγορήσεις
Ίσως ο ρόλος του καλού παιδιού, του υπεύθυνου ή του ειρηνοποιού σε βοήθησε κάποτε να παραμένεις συνδεδεμένη/ος και ασφαλής μέσα στην οικογένεια.
Δεν χρειάζεται να πολεμήσεις αυτό το κομμάτι σου. Αρκεί να του θυμίσεις ότι σήμερα δεν είναι ο μόνος διαθέσιμος τρόπος.
4. Βάλε μικρά όρια από νωρίς
Ένα μικρό, ξεκάθαρο όριο στην αρχή προλαμβάνει συχνά μια μεγάλη έκρηξη αργότερα.
Πες ότι χρειάζεσαι μία ώρα μόνη/ος, ότι δεν θέλεις σχόλια για το σώμα σου ή ότι θα αποφασίσεις εσύ για το πρόγραμμά σου. Μην περιμένεις να έχεις ήδη εξαντληθεί.
Αν δυσκολεύεσαι με τα όρια και θέλεις μια απλή αρχή για να τα θέτεις καλύτερα, ρίξε μια ματιά στο Challenge 21 μέρες για Υγιή όρια
5. Κράτησε λίγο χώρο που να είναι δικός σου
Μια βόλτα, ένας καφές μόνη/ος, λίγη ώρα με ακουστικά, ένα δωμάτιο όπου μπορείς να κλείσεις την πόρτα. Ο προσωπικός χώρος δεν σημαίνει ότι απορρίπτεις την οικογένειά σου.
Σε βοηθάει όμως να επιστρέφεις στη σχέση χωρίς να «χαθείς» μέσα της.
Και αν Θυμώσουν ή Στενοχωρηθούν;
Εδώ συνήθως δυσκολεύουν τα πράγματα.
Μπορεί να βάλεις ένα ήρεμο όριο και να ακούσεις:
«Καλά, τώρα δεν μπορούμε να σου πούμε τίποτα.»
«Έχεις αλλάξει.»
«Εμείς από ενδιαφέρον το λέμε.»
Η ενόχληση του άλλου δεν αποδεικνύει αυτόματα ότι το όριό σου ήταν λάθος.
Άλλη μια φορά.
Το ότι ενοχλήθηκε κάποιος δεν σημαίνει ότι το όριό σου είναι λάθος.
Μπορεί απλώς να δείχνει ότι η σχέση είχε συνηθίσει μια διαφορετική εκδοχή σου (εκείνη που εξηγούσε, υποχωρούσε ή αναλάμβανε περισσότερα.)
Φυσικά, αξίζει πάντα να ελέγχεις τον τρόπο σου. Εξέφρασες το όριό σου ξεκάθαρα; Μίλησες με σεβασμό; Ζήτησες κάτι που αφορά τη δική σου συμπεριφορά και τον δικό σου χώρο;
Αν ναι, μπορείς να δείξεις κατανόηση χωρίς να πάρεις πίσω το όριο:
«Καταλαβαίνω ότι σου φαίνεται διαφορετικό και δεν θέλω να σε πληγώσω. Παρ’ όλα αυτά, αυτό είναι σημαντικό για μένα.»
Η αγάπη και το όριο μπορούν να υπάρχουν στην ίδια πρόταση.
Αν η επικοινωνία καταλήγει συχνά σε ενοχή ή εξάντληση, δες και το άρθρο
«Όταν το να Βάζεις Όρια Μοιάζει με Μάχη».
Μια Μικρή Προετοιμασία
Πριν από την επόμενη οικογενειακή συνάντηση, γράψε τέσσερις σύντομες απαντήσεις:
- Ποιον ρόλο τείνω να παίρνω όταν είμαι με την οικογένειά μου;
- Ποιο σχόλιο ή ποια συμπεριφορά με ενοχλεί περισσότερο;
- Τι έχω ανάγκη για να παραμείνω σε επαφή με τον (σημερινό) εαυτό μου;
- Ποια φράση θα χρησιμοποιήσω αν χρειαστεί να βάλω όριο;
Δεν πηγαίνεις για να δώσεις εξετάσεις αυτογνωσίας, ούτε για να αντιδράσεις τέλεια σε όλα.
Πηγαίνεις λίγο πιο προετοιμασμένη/ος, ώστε να αναγνωρίσεις τη στιγμή που το δεκαπεντάχρονο κομμάτι σου θα θελήσει να αναλάβει και να του πεις:
«Σε καταλαβαίνω. Αλλά τώρα μπορώ να το χειριστώ εγώ.»
Η επιστροφή στο πατρικό μπορεί να είναι τρυφερή, αστεία, κουραστική και εκνευριστική - όλα μαζί.
Μπορείς να αγαπάς την οικογένειά σου και να χρειάζεσαι χώρο.
Να καταλαβαίνεις την αγωνία τους και να μην ακολουθείς τις συμβουλές τους.
Να χαίρεσαι που επιστρέφεις και ταυτόχρονα να μη θέλεις να ξαναφορέσεις τον παλιό σου ρόλο.
Το ότι κάποτε ήσουν το παιδί αυτής της οικογένειας θα είναι πάντα μέρος της ιστορίας σου.
Δεν είναι, όμως, όλη σου η ταυτότητα.
Σήμερα μπορείς να περάσεις ξανά την ίδια πόρτα ως ο άνθρωπος που έχεις γίνει.
Με αγάπη,
Μαρία
Αν βλέπεις ότι κοντά στην οικογένειά σου δυσκολεύεσαι να κρατήσεις τα όριά σου, να εκφράσεις τις ανάγκες σου ή να παραμείνεις στη δική σου θέση, μπορούμε να το δούμε μαζί. Κλείσε μια δωρεάν διαδικτυακή γνωριμία 20 λεπτών, χωρίς υποχρέωση και χωρίς πίεση.
Disclaimer: Οι πληροφορίες που παρέχονται παραπάνω προορίζονται αποκλειστικά για ενημερωτικούς σκοπούς και δεν υποκαθιστούν επαγγελματική ψυχολογική ή ιατρική συμβουλή. Πάντα να συμβουλεύεστε έναν ειδικό για θέματα που αφορούν την ψυχική ή σωματική σας υγεία.
