Έχεις προσπαθήσει ποτέ να μην νιώσεις κάτι;

Να σταματήσεις τον θυμό πριν καλά-καλά τον καταλάβεις.

Να διώξεις τη θλίψη επειδή «δεν υπάρχει λόγος να στεναχωριέσαι».

Να απασχοληθείς για να μην αγχωθείς ή να εξηγήσεις λογικά στον εαυτό σου γιατί δεν πρέπει να φοβάται.

Ίσως έπεσες με τα μούτρα στη δουλειά. Άνοιξες το κινητό. Έβαλες μια σειρά. Έφαγες χωρίς να πεινάς. Μίλησες με κάποιον για οτιδήποτε άλλο ή προσπάθησες να μετατρέψεις γρήγορα το δύσκολο συναίσθημα σε κάτι θετικό.

Για λίγο μπορεί να ένιωσες καλύτερα.

Και μετά το συναίσθημα επέστρεψε.

Μερικές φορές με την ίδια μορφή. Άλλες φορές ως ένταση, εκνευρισμός, υπερανάλυση, κούραση ή μια αόριστη αίσθηση ότι κάτι μέσα σου δεν ησυχάζει.

Γιατί συμβαίνει αυτό;

Και γιατί, όσο περισσότερο προσπαθείς να μη νιώσεις κάτι, τόσο περισσότερο μοιάζει να επιμένει;

Αποφεύγουμε τα συναισθήματα πιο συχνά απ’ όσο νομίζουμε

Η αποφυγή συναισθημάτων δεν σημαίνει απαραίτητα ότι λες συνειδητά: «Δεν θα νιώσω λύπη» ή «Αρνούμαι να θυμώσω».

Συνήθως είναι πιο διακριτική.

Μπορεί να εμφανίζεται ως:

• Συνεχής απασχόληση και δυσκολία να μείνεις χωρίς κάτι να κάνεις.
• Υπερανάλυση του συναισθήματος αντί για πραγματική επαφή μαζί του.
• Βιαστική θετικότητα: «Όλα γίνονται για κάποιο λόγο».
• Υποτίμηση: «Δεν ήταν και κάτι σημαντικό».
• Σύγκριση: «Άλλοι περνούν χειρότερα».
• Scrolling, φαγητό, ύπνος ή άλλες μορφές προσωρινού μουδιάσματος.
• Εστίαση στα προβλήματα των άλλων, ώστε να μη χρειαστεί να κοιτάξεις τα δικά σου.
• Προσπάθεια να βρεις αμέσως λύση, πριν καταλάβεις τι ακριβώς νιώθεις.

Τίποτα από αυτά δεν σε κάνει αδύναμη/ο ή «ασυνείδητη/ο».

Η αποφυγή είναι ένας πολύ ανθρώπινος τρόπος προστασίας.

Όταν ένα συναίσθημα φαίνεται πολύ έντονο, απειλητικό ή δύσκολο, είναι φυσικό να θέλεις να απομακρυνθείς από αυτό.

Η αποφυγή πράγματι βοηθάει - αλλά συνήθως προσωρινά

Αν νιώθεις έντονο άγχος και ανοίξεις το κινητό σου, η προσοχή σου μετακινείται.

Αν γεμίσεις ολόκληρη την ημέρα με δουλειά, δεν μένει πολύς χρόνος για θλίψη.

Αν πεις στον εαυτό σου «δεν πειράζει», ίσως καταφέρεις να συνεχίσεις αυτό που κάνεις.

Η ανακούφιση είναι πραγματική.

Το πρόβλημα δεν είναι ότι χρησιμοποίησες έναν τρόπο για να πάρεις απόσταση. Υπάρχουν στιγμές που το συναίσθημα είναι πολύ έντονο ή το περιβάλλον δεν είναι αρκετά ασφαλές για να το επεξεργαστείς. Μερικές φορές χρειάζεται πρώτα να ηρεμήσεις, να ολοκληρώσεις κάτι σημαντικό ή να βρεις υποστήριξη.

Υπάρχει όμως διαφορά ανάμεσα στο:

«Δεν μπορώ να ασχοληθώ με αυτό τώρα, αλλά θα επιστρέψω όταν νιώσω πιο ασφαλής»

και στο:

«Δεν θέλω να αισθανθώ ποτέ ξανά αυτό το συναίσθημα».

Στην πρώτη περίπτωση κάνεις μια προσωρινή παύση.

Στη δεύτερη, η αποφυγή μπορεί να γίνει μόνιμη στρατηγική.

Γιατί το συναίσθημα επιστρέφει;

Ένα συναίσθημα δεν εμφανίζεται για να σου χαλάσει την ημέρα.

Συνδέεται με τον τρόπο που αντιλαμβάνεσαι μια εμπειρία, με όσα έχουν σημασία για εσένα και με κάποια ανάγκη που ίσως δεν έχει αναγνωριστεί.

Ο θυμός μπορεί να δείχνει ότι παραβιάστηκε ένα όριό σου.

Η θλίψη μπορεί να συνοδεύει μια απώλεια, μια αλλαγή ή κάτι που δεν εξελίχθηκε όπως ήλπιζες.

Ο φόβος μπορεί να σε προειδοποιεί για έναν πραγματικό κίνδυνο, αλλά μπορεί επίσης να ενεργοποιείται μπροστά στην αβεβαιότητα ή σε κάτι που θυμίζει μια παλιότερη εμπειρία.

Η ενοχή ίσως σε καλεί να εξετάσεις μια πράξη σου ή μπορεί να εμφανίζεται κάθε φορά που βάζεις τον εαυτό σου σε προτεραιότητα.

Όταν προσπαθείς μόνο να εξαφανίσεις το συναίσθημα, αυτό που το προκάλεσε μπορεί να παραμένει άθικτο.

Το όριο δεν μπήκε.

Η απώλεια δεν αναγνωρίστηκε.

Η δύσκολη συζήτηση δεν έγινε.

Η ανάγκη εξακολουθεί να περιμένει.

Γι’ αυτό η ερώτηση δεν είναι μόνο:

«Πώς θα σταματήσω να το νιώθω;»

Αλλά και:

«Τι προσπαθεί να μου δείξει;»

Τι μπορεί να προσπαθεί να σου δείξει το Συναίσθημα;

Τα συναισθήματα δεν έχουν ένα σταθερό και ίδιο μήνυμα για όλους.

Το νόημά τους εξαρτάται από την κατάσταση, τις εμπειρίες σου και όσα έχουν σημασία για εσένα.

Μπορούν όμως να λειτουργήσουν ως ένα πρώτο σημάδι:

• Θυμός: Κάτι μπορεί να παραβίασε ένα όριό σου, να σου φάνηκε άδικο ή να σε έκανε να νιώσεις ότι δεν σε υπολογίζουν.
• Λύπη: Ίσως υπάρχει μια απώλεια, μια απογοήτευση ή κάτι που χρειάζεται χρόνο, παρηγοριά και αναγνώριση.
• Φόβος ή άγχος: Μπορεί να υπάρχει κίνδυνος, αβεβαιότητα ή η ανάγκη να προετοιμαστείς και να αναζητήσεις περισσότερη ασφάλεια. Ο φόβος, όμως, δεν αποτελεί από μόνος του απόδειξη ότι κάτι κακό θα συμβεί.
• Ενοχή: Ίσως χρειάζεται να εξετάσεις αν μια πράξη σου συγκρούεται με τις αξίες σου. Άλλες φορές η ενοχή εμφανίζεται απλώς επειδή έβαλες ένα όριο ή δεν ικανοποίησες μια επιθυμία κάποιου άλλου.
• Ντροπή: Μπορεί να φοβάσαι ότι, αν οι άλλοι δουν μια πλευρά σου, θα σε απορρίψουν. Η ντροπή δεν αποδεικνύει ότι υπάρχει κάτι λάθος πάνω σου.
• Ζήλια: Ίσως δείχνει κάτι που επιθυμείς, μια ανασφάλεια ή μια ανάγκη που δεν έχεις ακόμη αναγνωρίσει.
• Μοναξιά: Μπορεί να χρειάζεσαι σύνδεση, ουσιαστική επαφή ή την αίσθηση ότι κάποιος σε βλέπει και σε καταλαβαίνει.
• Εκνευρισμός: Μερικές φορές κρύβει συσσωρευμένη πίεση, κούραση, υπερφόρτωση ή ένα μικρό όριο που παραβιάζεται ξανά και ξανά.
• Μούδιασμα: Ίσως έχεις πιεστεί περισσότερο απ’ όσο μπορείς αυτή τη στιγμή να επεξεργαστείς και χρειάζεσαι ασφάλεια, χρόνο και ήπια επανασύνδεση.

Το μήνυμα ενός συναισθήματος δεν είναι εντολή και δεν είναι πάντα η απόλυτη αλήθεια.

Είναι μια πληροφορία που αξίζει να εξετάσεις πριν αποφασίσεις πώς θέλεις να ανταποκριθείς.

Αποδοχή δεν σημαίνει παραίτηση

Πολλοί άνθρωποι αντιστέκονται στην αποδοχή ενός συναισθήματος επειδή φοβούνται ότι, αν το αποδεχτούν, θα τους κατακλύσει.

Ή ότι θα πρέπει να κάνουν ό,τι τους υπαγορεύει.

Το να αποδεχτείς ότι θυμώνεις δεν σημαίνει ότι πρέπει να φωνάξεις.

Το να αναγνωρίσεις τον φόβο σου δεν αποδεικνύει ότι υπάρχει πράγματι κίνδυνος.

Το να αφήσεις χώρο στη θλίψη δεν σημαίνει ότι θα παραμείνεις για πάντα εκεί.

Αποδοχή σημαίνει ότι αναγνωρίζεις την πραγματικότητα της παρούσας στιγμής:

«Αυτό νιώθω τώρα.»

Χωρίς να το θεωρείς σωστό ή λάθος. Χωρίς να παίρνεις αμέσως αποφάσεις και χωρίς να απαιτείς να φύγει.

Η ενσυνειδητότητα μπορεί να βοηθήσει σε αυτή τη στάση παρατήρησης. Στο άρθρο «5 εύκολοι τρόποι για να βάλεις την Ενσυνειδητότητα στη ζωή σου» θα βρεις απλούς τρόπους να επιστρέφεις στο παρόν με λιγότερη κρίση.

Πριν το πλησιάσεις, έλεγξε πόσο ασφαλής νιώθεις

Δεν είναι πάντα χρήσιμο να κάθεσαι μόνη/ος με ένα έντονο συναίσθημα και να προσπαθείς να το αναλύσεις.

Αν νιώθεις ότι κατακλύζεσαι ή αν δυσκολεύεσαι να παραμείνεις συνδεδεμένη με το παρόν, ξεκίνησε με ρύθμιση και γείωση.

Μπορείς να κοιτάξεις γύρω σου και να ονομάσεις όσα βλέπεις. Να νιώσεις τα πέλματά σου στο έδαφος. Να ακουμπήσεις τα χέρια σου σε μια σταθερή επιφάνεια ή να επικοινωνήσεις με έναν άνθρωπο που σε κάνει να νιώθεις ασφαλής.

Στο άρθρο «Πώς θα Ανακουφίσεις Γρήγορα το Άγχος και τα Συναισθήματά σου» θα βρεις περισσότερες ασκήσεις ρύθμισης.

Η ρύθμιση δεν έχει στόχο να ακυρώσει το συναίσθημα.

Σε βοηθάει να μειώσεις την έντασή του αρκετά, ώστε να μπορέσεις να το πλησιάσεις χωρίς να χαθείς μέσα του.

Ρύθμιση και Επεξεργασία δεν είναι το Ίδιο

Η ρύθμιση σε βοηθά να μειώσεις την ένταση του συναισθήματος αρκετά, ώστε να μπορείς να παραμείνεις παρούσα και ασφαλής.

Η επεξεργασία πηγαίνει ένα βήμα παραπέρα. Παρατηρείς και ονομάζεις αυτό που νιώθεις, του επιτρέπεις να υπάρχει, διερευνάς τις σκέψεις και τις ανάγκες που συνδέονται μαζί του και αποφασίζεις πώς θέλεις να ανταποκριθείς.

Μερικές φορές η διαδικασία καταλήγει σε μια πράξη: μια συζήτηση, ένα όριο, ένα αίτημα ή μια αλλαγή. Άλλες φορές καταλήγει στην αποδοχή μιας πραγματικότητας που δεν μπορείς να αλλάξεις.

Γι’ αυτό η επεξεργασία δεν είναι ατελείωτη ανάλυση.

Είναι μια πορεία από την παρατήρηση προς μια πιο συνειδητή επιλογή.

Μια ήπια πρακτική επαφής με το συναίσθημα

Δώσε στον εαυτό σου λίγα ήσυχα λεπτά.

Αν κατά τη διάρκεια της πρακτικής αισθανθείς ότι η ένταση αυξάνεται υπερβολικά, σταμάτα και επίστρεψε σε κάτι που σε γειώνει.

1. Ονόμασε αυτό που υπάρχει

Αντί για «είμαι χάλια», δοκίμασε να γίνεις λίγο πιο συγκεκριμένη/ος:

«Υπάρχει θλίψη.»

«Νιώθω θυμό.»

«Παρατηρώ φόβο και ένταση.»

Η φράση «υπάρχει» ή «παρατηρώ» δημιουργεί λίγο χώρο ανάμεσα σε εσένα και στο συναίσθημα. 

Σου θυμίζει ότι το βιώνεις, αλλά δεν είσαι αυτό.

2. Παρατήρησε την παρόρμησή σου

Τι θέλεις να κάνεις για να μη νιώσεις;

Να ανοίξεις το κινητό; Να φας; Να πάρεις κάποιον τηλέφωνο και να μιλήσεις για κάτι άλλο; Να αρχίσεις να σκέφτεσαι ξανά και ξανά τι συνέβη;

Δεν χρειάζεται να εμποδίσεις την παρόρμηση.

Απλώς αναγνώρισέ την.

3. Ρώτησε τι είναι δύσκολο σε αυτό το συναίσθημα

Φοβάσαι ότι δεν θα σταματήσει;

Ότι θα χάσεις τον έλεγχο;

Ότι θα αναγκαστείς να παραδεχτείς κάτι που δεν θέλεις;

Ότι αν θυμώσεις ή στεναχωρηθείς θα γίνεις βάρος στους άλλους;

Συχνά δεν φοβόμαστε μόνο το συναίσθημα.

Φοβόμαστε και όσα πιστεύουμε ότι σημαίνει για εμάς.

4. Αναζήτησε την ανάγκη

Ρώτησε απαλά:

«Τι μπορεί να χρειάζομαι αυτή τη στιγμή;»

Ίσως χρειάζεσαι παρηγοριά, ξεκούραση, χώρο, προστασία, έκφραση, μια απάντηση ή ένα ξεκάθαρο όριο.

Δεν είναι βέβαιο ότι θα μπορέσεις να καλύψεις αμέσως όλη την ανάγκη.

Μπορείς όμως να επιλέξεις μια μικρή πράξη που την αναγνωρίζει.

Αυτή η πράξη μπορεί να είναι και πολύ απλή: ένα ζεστό ρόφημα, μια βόλτα, ένα χέρι στην καρδιά, μια καλή κουβέντα στον εαυτό σου. Όταν περνάμε κάτι δύσκολο, η αυτοφροντίδα και η συμπόνια προς τον εαυτό μας είναι πολύ σημαντικές.

Δεν χρειάζεται να νιώσεις τα πάντα μόνη/ος σου

Το να πλησιάσεις ένα συναίσθημα δεν σημαίνει ότι πρέπει να το διαχειριστείς χωρίς υποστήριξη.

Αν συνδέεται με τραυματικές εμπειρίες, έντονο πανικό, αποσύνδεση, αυτοκαταστροφικές σκέψεις ή μια αίσθηση ότι δεν μπορείς να παραμείνεις ασφαλής, είναι σημαντικό να αναζητήσεις τη βοήθεια κατάλληλου επαγγελματία.

Το ίδιο ισχύει αν παρατηρείς ότι η αποφυγή περιορίζει σημαντικά τη ζωή σου.

Αν απομακρύνεσαι από ανθρώπους, μέρη ή εμπειρίες που έχουν σημασία για εσένα, ίσως χρειάζεσαι έναν ασφαλή τρόπο να τα πλησιάσεις σταδιακά. 

Άφησέ το να υπάρχει χωρίς να του δώσεις όλο τον χώρο

Δεν χρειάζεται ούτε να διώξεις το συναίσθημα ούτε να του παραδώσεις ολόκληρη την ημέρα σου.

Μπορείς να του πεις:

«Σε βλέπω. Καταλαβαίνω ότι κάτι θέλεις να μου δείξεις. Θα μείνω μαζί σου όσο μπορώ και θα ζητήσω βοήθεια αν τη χρειαστώ.»

Σήμερα, αντί να ρωτήσεις πώς θα κάνεις ένα δύσκολο συναίσθημα να φύγει, αναρωτήσου:

«Μπορώ να του δώσω λίγο χώρο χωρίς να το κρίνω;»

Ίσως τότε να μη φύγει αμέσως.

Μπορεί όμως να πάψει να χρειάζεται να φωνάζει τόσο δυνατά για να το προσέξεις.

Αν νιώθεις ότι αποφεύγεις συστηματικά δύσκολα συναισθήματα ή καταστάσεις και αυτό έχει αρχίσει να περιορίζει τη ζωή σου, μπορείς να κλείσεις μια δωρεάν 20λεπτη συνάντηση γνωριμίας, χωρίς δέσμευση. Θα δούμε μαζί τι χρειάζεσαι αυτή την περίοδο και αν μπορώ να σε στηρίξω.

Με αγάπη,

Μαρία

Disclaimer: Οι πληροφορίες που παρέχονται παραπάνω προορίζονται αποκλειστικά για ενημερωτικούς και εκπαιδευτικούς σκοπούς και δεν υποκαθιστούν συμβουλές, διάγνωση ή θεραπεία σχετικά με ιατρικές ή ψυχικές παθήσεις. Οι απόψεις που εκφράζονται σε αυτό το περιεχόμενο δεν πρέπει να λαμβάνονται ως ιατρική ή ψυχιατρική συμβουλή. Πάντα να συμβουλεύεσαι τον γιατρό ή τον κατάλληλο επαγγελματία πριν λάβεις αποφάσεις που σχετίζονται με τη σωματική ή ψυχική σου υγεία.