Πότε η Προσπάθειά σου για Αυτοβελτίωση Γίνεται Τοξική;

Υπάρχει κάτι παράδοξο στην αυτοβελτίωση.

Ξεκινάμε με καλές προθέσεις - θέλουμε να αναπτυχθούμε, να μάθουμε, να βελτιωθούμε.

Αλλά κάπου στη διαδρομή, αυτή η επιθυμία για προσωπική ανάπτυξη μετατρέπεται σε κάτι εντελώς διαφορετικό.

Σε μια ατελείωτη λίστα με πρέπει και θα έπρεπε. Σε μια εσωτερική φωνή που δεν μας αφήνει ποτέ σε ησυχία.

Σε τοξική αυτοκριτική.

Πότε ακριβώς η διαφορά ανάμεσα στην αυτοβελτίωση και την αυτοκριτική γίνεται θολή; Πώς ξεχωρίζουμε την υγιή επιθυμία για ανάπτυξη από την τοξική απαίτηση για τελειομανία;

Σύμφωνα με έρευνες, πάνω από το 60% των ανθρώπων αναφέρουν ότι η αυτοκριτική τους εμποδίζει να πετύχουν τους στόχους τους, αντί να τους βοηθάει.

Η ειρωνεία;

Νομίζουμε ότι η σκληρότητα μας κάνει πιο παραγωγικούς, αλλά στην πραγματικότητα μας παγώνει.

Η Παγίδα των Πρέπει

Έπρεπε να ήξερα καλύτερα.

Δεν πρέπει να κάνω λάθη.

Πρέπει να είμαι πάντα παραγωγική.

Δεν πρέπει να κουράζομαι ή να απογοητεύομαι.

Νομίζεις ότι αυτά τα πρέπει σε παρακινούν.

Ότι σε κάνουν να προσπαθείς πιο σκληρά. Αλλά στην πραγματικότητα, σε κάνουν να νιώθεις ανεπαρκής, απογοητευμένη/ος, ντροπιασμένη/ος.

Γιατί τα πρέπει δεν είναι ενθάρρυνση, είναι απαιτήσεις που βάζεις στον εαυτό σου.

Μελέτες στην κλινική ψυχολογία δείχνουν ότι η υπερβολική χρήση των «πρέπει» και «θα έπρεπε» συνδέεται με αυξημένο άγχος, κατάθλιψη και χαμηλή αυτοεκτίμηση. Ο Albert Ellis, ιδρυτής της Rational Emotive Behavior Therapy, ονόμασε αυτή τη σκέψη "musturbation" - την τοξική συνήθεια να βομβαρδίζουμε τον εαυτό μας με απόλυτες απαιτήσεις.

Η μόνη λογική απαίτηση που μπορούμε να έχουμε από τον εαυτό μας είναι αυτή:

Οι άνθρωποι πρέπει να είναι ατελείς.

Ακριβώς όπως είμαστε τώρα, δεδομένου του παρελθόντος μας, της ατελούς κατανόησής μας και των δεξιοτήτων μας που είναι ακόμα σε ανάπτυξη.

Αν πραγματικά ξέραμε καλύτερα, δηλαδή, αν καταλαβαίναμε πλήρως τα πλεονεκτήματα συγκεκριμένων συμπεριφορών και είχαμε την ικανότητα να τις εκτελέσουμε τέλεια, τότε θα τις κάναμε.

Αλλά δεν τις κάνουμε. Γιατί δεν είμαστε ακόμα εκεί.

Τι Κάνει η Αυτοβελτίωση vs Τι Κάνει η Αυτοκριτική

Υπάρχει τεράστια διαφορά ανάμεσα στην αυτοβελτίωση και την τοξική αυτοκριτική.

Η πρώτη σε κάνει να αναπτύσσεσαι, η δεύτερη σε παγώνει στη θέση σου.

Ας δούμε τη διαφορά:

Η Αυτοβελτίωση λέει:

• Θα ήταν ωραίο αν μάθαινα αυτό.

• Θέλω να το κάνω γιατί μου αρέσει, όχι επειδή μου λένε ότι πρέπει.

• Αυτή η συμπεριφορά δε με εξυπηρετεί. Πώς μπορώ να την αλλάξω;

• Κάνω λάθη, και μαθαίνω από αυτά.

Η τοξική Αυτοκριτική λέει:

• Έπρεπε να το είχα μάθει ήδη.

• Πρέπει να το κάνω σωστά, αλλιώς δεν αξίζω.

• Αυτή η συμπεριφορά με κάνει κακό άτομο.

• Κάνω λάθη, και αυτό αποδεικνύει ότι δεν είμαι καλός/ή.

Βλέπεις τη διαφορά;

Η υγιής αυτοβελτίωση εστιάζει στη συμπεριφορά.

Η τοξική αυτοκριτική κρίνει τον πυρήνα του εαυτού σου, την ταυτότητά σου και την ουσία σου.

Και όταν καταδικάζεις την ουσία σου, η παρακίνηση στερεύει. Χάνεις την ενέργεια. Αντί να θέλεις να αλλάξεις, απλά θέλεις να κρυφτείς.

Γιατί η Σκληρότητα Δεν Λειτουργεί

Υπάρχει μια λανθασμένη πεποίθηση που έχουμε πολλοί από εμάς: ότι αν είμαστε αρκετά σκληροί με τον εαυτό μας, θα βελτιωθούμε πιο γρήγορα.

Ότι η αυτοκριτική είναι ένα είδος πειθαρχίας που θα μας κρατήσει στον σωστό δρόμο.

Αλλά οι έρευνες δείχνουν κάτι εντελώς διαφορετικό.

Σύμφωνα με την Dr. Kristin Neff, καθηγήτρια στο University of Texas και πρωτοπόρο ερευνήτρια στην αυτοσυμπόνια, μελέτες σε χιλιάδες συμμετέχοντες έδειξαν ότι:

Η αυτοσυμπόνια (self-compassion) 

• Ενισχύει την εσωτερική παρακίνηση για μάθηση και ανάπτυξη

• Μειώνει τον φόβο αποτυχίας και το άγχος απόδοσης

• Βελτιώνει την ικανότητα να μαθαίνουμε από λάθη

• Συνδέεται με στόχους που βασίζονται σε προσωπική ανάπτυξη, παρά σε εξωτερική επικύρωση

Οι άνθρωποι με υγιή αυτοεκτίμηση όταν κάνουν λάθη δεν γίνονται σκληροί με τον εαυτό τους. Αντίθετα, δείχνουν αυτοσυμπόνια.

Σκέφτονται:

• Αυτό ήταν δύσκολο.

• Δεν είχα αρκετό χρόνο να προετοιμαστώ.

• Την επόμενη φορά θα προσέξω περισσότερο εδώ.

Αυτοί οι άνθρωποι δεν αρνούνται τα λάθη τους.

Αλλά δεν επιτίθονται ούτε στον εαυτό τους.

Γιατί όταν νιώθεις ασφαλής στην αξία σου ως άνθρωπος, δεν χρειάζεται να χρησιμοποιήσεις τη σκληρότητα για να αλλάξεις.

Μπορείς να αλλάξεις από έναν χώρο αγάπης.

Η σκληρότητα σε κάνει να θέλεις να τα παρατήσεις.

Η ευγένεια σε κάνει να θέλεις να προσπαθήσεις ξανά.

Αυτοσυμπόνια - 4 ασκήσεις για σένα που δεν ξέρεις πως να ξεκινήσεις

Το Παράδοξο της Ανάπτυξης

Εδώ είναι το πιο παράδοξο πράγμα:

Δεν αναπτύσσεσαι γιατί αποδεικνύεις την αξία σου.

Αναπτύσσεσαι επειδή ήδη την έχεις.

Η προσωπική ανάπτυξη δεν είναι η προϋπόθεση της αξίας, είναι το αποτέλεσμα της αγάπης.

Όταν αισθάνεσαι ασφαλής και αγαπημένη/ος (από τον εαυτό σου πρώτα απ' όλα), τότε έχεις το θάρρος να δοκιμάσεις νέα πράγματα.

Να κάνεις λάθη. Να μάθεις. Να αλλάξεις.

Έρευνες στις Νευροεπιστήμες δείχνουν ότι ο εγκέφαλος μαθαίνει καλύτερα σε περιβάλλον ψυχολογικής ασφάλειας. Όταν νιώθουμε απειλή - ακόμα και από την αυτοκριτική μας - ενεργοποιείται το σύστημα «μάχη ή φυγή» και η ικανότητα μάθησης μειώνεται δραματικά.

Φαντάσου ένα μικρό παιδί που μαθαίνει να περπατάει.

Πέφτει. Ξανά και ξανά. Τι του λες;

Τι ανόητο που είσαι! Έπρεπε να ξέρεις πώς να περπατάς μέχρι τώρα!

Φυσικά και όχι.

Του λες: Μπράβο! Προσπάθησες! Έλα, δοκίμασε ξανά!

Γιατί δεν δείχνεις την ίδια ευγένεια στον εαυτό σου;

Πώς να Βρεις την Ισορροπία

Η υγιής αυτοβελτίωση δεν σημαίνει ότι δεν βλέπεις τις αδυναμίες σου.

Σημαίνει ότι τις βλέπεις χωρίς να καταδικάζεις τον εαυτό σου.

Το πρόγραμμα Mindful Self-Compassion (MSC), που έχει εφαρμοστεί σε πάνω από 100.000 ανθρώπους παγκοσμίως, έχει δείξει εντυπωσιακά αποτελέσματα:

• Αύξηση της αυτοσυμπόνιας κατά 36%

• Μείωση της αυτοκριτικής κατά 32%

• Μείωση του άγχους και της κατάθλιψης

• Αύξηση της ψυχικής ευεξίας

Και όλα αυτά μέσα σε μόλις 8 εβδομάδες.

Ας δούμε πώς μπορείς να εφαρμόσεις αυτή την προσέγγιση στην καθημερινότητά σου:

1. Άλλαξε τα «Πρέπει» σε «Θα Ήθελα»

Αντί για: Έπρεπε να είμαι πιο οργανωμένη.

Δοκίμασε: Θα ήθελα να είμαι πιο οργανωμένη. Πώς θα μπορούσα να το κάνω αυτό;

Δημιούργησε τη Ζωή που Θέλεις!

2. Κρίνε τη Συμπεριφορά, Όχι τον Εαυτό Σου

Αντί για: Είμαι τεμπέλα.

Δοκίμασε: Σήμερα δεν είχα όρεξη για δουλειά. Τι χρειάζομαι; Ξεκούραση; Παρακίνηση; Να σπάσω το έργο σε μικρότερα κομμάτια;

Τα Μικρά Βήματα Πάντα Κερδίζουν

3. Μίλα στον Εαυτό Σου Όπως θα Μιλούσες σε Έναν Φίλο

Όταν μια φίλη σου κάνει λάθος, δεν της λες Τι ηλίθια που είσαι.

Της λες: Όλοι κάνουμε λάθη. Τι έμαθες από αυτό;

Δείξε την ίδια ευγένεια στον εαυτό σου.

Πώς μιλάς στον εαυτό σου όταν δεν σε βλέπει κανείς

4. Θυμήσου: Ατελής Δεν Σημαίνει Ανάξιος

Μπορείς να αναγνωρίσεις ότι μια συμπεριφορά σου δεν είναι ιδανική και παράλληλα να ξέρεις ότι εσύ ως άνθρωπος είσαι πολύτιμος.

Η αξία σου δεν εξαρτάται από το πόσο τέλεια/ος είσαι.

Υπάρχει ήδη, ολόκληρη και αμετάβλητη.

Είσαι τελειομανής; 9 τρόποι να αντιμετωπίσεις την τελειομανία

Η Αληθινή Ανάπτυξη Ξεκινάει από την Αποδοχή

Η αυτοβελτίωση που βασίζεται στην αυτοκριτική είναι σαν να προσπαθείς να χτίσεις ένα σπίτι σε ασταθές έδαφος. Μπορεί να φτιάξεις κάτι που φαίνεται εντυπωσιακό από έξω, αλλά στην πρώτη δυσκολία, καταρρέει.

Η αληθινή προσωπική ανάπτυξη ξεκινάει από τη βαθιά γνώση ότι είσαι ήδη αρκετή/ος.

Όχι επειδή είσαι τέλεια/ος, αλλά επειδή η αξία σου δεν εξαρτάται από την τελειότητα.

Είσαι πολύτιμη/ος γιατί υπάρχεις. Τέρμα.

Από εκεί, από αυτό το σταθερό έδαφος της αυτοαποδοχής μπορείς να βελτιωθείς με τρόπο που είναι χαρούμενος, όχι βασανιστικός.

Με περιέργεια, όχι με φόβο. Με αγάπη, όχι με απαίτηση.

Το Ερώτημα που Πρέπει να Κάνεις

Την επόμενη φορά που παρατηρήσεις ότι πιέζεις τον εαυτό σου για να αλλάξεις, να βελτιωθείς, να γίνεις καλύτερη/ος, σταμάτα και ρώτα:

Προσπαθώ να βελτιωθώ από ένα σημείο αγάπης ή φόβου;

Αν η απάντηση είναι φόβος - φόβος ότι δεν είσαι αρκετή, ότι δεν αξίζεις αν δεν πετύχεις - τότε αυτό δεν είναι αυτοβελτίωση. Είναι αυτοκαταστροφή.

Η αληθινή ανάπτυξη ξεκινάει με μια ευγενική αλήθεια:

Είσαι ήδη αρκετή/ος.

Και μπορείς να γίνεις καλύτερη/ος - όχι επειδή πρέπει, αλλά επειδή θέλεις. Όχι για να αποδείξεις την αξία σου, αλλά για να την εκφράσεις.

Ερωτήσεις για αυτοστοχασμό:

• Ποιο «πρέπει» σε βασανίζει περισσότερο;

• Πώς θα μιλούσες σε μία φίλη που έκανε το ίδιο λάθος με εσένα;

• Από πού ξεκινάς: από αγάπη ή από φόβο;

Με αγάπη,

Μαρία

Disclaimer: Οι πληροφορίες που παρέχονται παραπάνω, προορίζονται αποκλειστικά για ενημερωτικούς και ψυχαγωγικούς σκοπούς και δεν υποκαθιστούν συμβουλές, διάγνωση ή θεραπεία σχετικά με ιατρικές ή ψυχικές παθήσεις. Οι απόψεις που εκφράζονται σε αυτόν τον ιστότοπο ή οποιοδήποτε σχετικό περιεχόμενο δεν πρέπει να λαμβάνονται ως ιατρική ή ψυχιατρική συμβουλή. Πάντα να συμβουλεύεστε τον γιατρό σας πριν λάβετε οποιεσδήποτε αποφάσεις που σχετίζονται με τη σωματική ή ψυχική σας υγεία.